- निरा शर्मा
नेपालमा संस्कारगत रूपमा अभ्यासमा आएका केही गलत धारणाले नेपालीहरूको जीवनपद्धतिलाई अत्याधिक प्रभावित पारेको छ । त्यसमध्ये एक गलत धारणाको अभ्यासको रूपमा महिनावारीलाई लिन सकिन्छ । नेपालका अधिकांश महिलाहरू महिनावारी हुँदा तिनीहरूलाई अशुद्ध मानेर नछुनी भएको भन्दै बार्न लगाउने चलन छ । धर्मको नाममा लादिएको महिनावारीसम्बन्धी गलत अभ्यास नै महिलालाई दोस्रो दर्जामा राख्न र छोराको तुलनामा उनीहरूको मानप्रतिष्ठा कम गराउने प्रमुख कारक बनेको छ । लैङ्गिक विभेद सिर्जना गर्ने आधार नै महिनावारी हो । महिलाहरू सामाजिक, धार्मिक र सांस्कृतिक पक्षमापछि धकेलिनुको कारक तत्व नै महिनावारी हो । वैज्ञानिक एवम् धार्मिक सत्यताको आधार नभेटिए पनि यसको गलत उपयोगले प्राकृतिक वरदान आज अभिशाप बनेको छ।
महिनावारी महिलाको पूर्णता, आत्मगौरव एवम् स्वाभिमानको पहिचान हो । यो सृष्टिको वरदानहो । नारी धरणी भएर आफूलाई फूलाएर यस प्रकृतिलाई हराभरा बनाउने यही उपहार महिनावारीलाई हाम्रो समाजमा गरिएको संस्कारगत गलत अभ्यासले नारीहरू कुण्ठित भएर दारुण अवस्था झेलिरहेका छन् । सृष्टिमा रङ्ग भर्ने शक्तिशाली रातो मसी हो महिनावारी तर हाम्रो समाजमा शक्तिशाली मसीलाई पापको दर्जा दिन्छन् । कुनै धार्मिक अनुष्ठानमा वा तिथिश्राद्धमा यदि नारी महिनावारी हुन्छे भने त्यो स्वयम् पापीमा दरिन्छे । त्यस नारीलाई पापीको संज्ञा दिने पुरुष मात्र होइनन् घर र समाजका नारीहरू पनि हुन् । जुन कुरा मैले स्वयम् भोगेकी छु र अधिकांश नारीले भोगेका छन् ।
मानवजीवन सृष्टिको सुन्दर उपहार हो । प्रत्येक मानिस आफैमा फरकफरक प्रतिभा लिएर आएका हुन्छन् । उनीहरू अब्बल र अद्वितीय हुन्छन् । एक पटक पाइने यस जीवनमा महिला भएर जन्मनु, सृष्टि कायम राखनु र पुरुषलाई पुरुषार्थ देखाउन सघाउनु के आफैमा अभिशाप हो ? यदि हो भने प्रत्येक नारी पापी हुन् । उनीहरूले पुनर्जन्ममा पाप गरेका हुन्, त्यही पापिनीसँग समागम गर्ने पुरुष पनि पापी हुन् र उनीहरूले जन्माएका छोराहरू पनि पापी हुन् भन्न सक्नुपर्छ । होइन भने नारीको ऊर्जावान् शक्तिलाई सबैले कदर गर्न सक्नुपर्छ र उनीहरूलाई पनि समान मान र प्रतिष्ठा दिनुपर्छ । हामीले सृष्टिको वरदानलाई कदर गर्न सकेको भए छोराको आशामा छोरीहरू जन्माउनु पर्ने थिएन र छोराको आशामा छोरीको गर्भमै पतन गरी हत्यारा हुनु पर्ने थिएन ।
वास्तवमा महिनावारीसम्बन्धी गलत अभ्यास पुरुषले मात्र गरेका छैनन् महिलाले पनि गरेको छन् । महिनावारीसम्बन्धी गलत धारण संस्कार बनी सकेको हुनाले यसले समाजमा प्रश्रय पाएको छ । महिलाले पनि धार्मिक मूल्यमान्यतासँग गाँसेर यसको गलत अभ्यासलाई शिरोधार्य गरेका छन् । शिक्षित महिलाले वास्तविकता बुझ्दाबुझ्दै गलत धारण त्याग्न सकेका छैनन् । पश्चिमी नेपालबाहेक अन्य क्षेत्रमा महिनावारी हुँदा अपनाउने परिपाटीमा आजभोलि समयसापेक्ष रूपमा लचिलो बन्दै परिमार्जित हुँदै अगाडि बढेको पाइन्छ तर पश्चिमी नेपाल अझ पनि रूढिवादी एवम् अन्धविश्वासी परम्परामा जस्ताको त्यस्तै जकडिएको छ । छाउपडी जस्तो गलत अभ्यासको कारण महिलाले महिला हुनुको दारुण पीडा भोगेका छन् र अकालमा ज्यान फाल्नु परेको छ ।
एक पटक पाइने यस जीवनमा महिला भएर जन्मनु, सृष्टि कायम राखनु र पुरुषलाई पुरुषार्थ देखाउन सघाउनु के आफैमा अभिशाप हो ? यदि हो भने प्रत्येक नारी पापी हुन् । उनीहरूले पुनर्जन्ममा पाप गरेका हुन्, त्यही पापिनीसँग समागम गर्ने पुरुष पनि पापी हुन् र उनीहरूले जन्माएका छोराहरू पनि पापी हुन् भन्न सक्नुपर्छ ।
समयसान्दर्भिक रूपमा परिमार्जित हुँदै अगाडि बढेको नेपाली समाजले अहिले पनि महिलाको एक गौरवशाली चाडमा पञ्चमी पूजाको नाममा गर्ने गलत अभ्यास आफैमा लज्जास्पद छ । यस परम्परालई अशिक्षित महिला समुदायले मात्र होइन शिक्षित महिला समुदायले पनि साथ दिएका छन् । विकासको सूचकलाई हेर्ने हो भने कुनै पनि देशमा विकास एकै पटक भएर कायापलट भएको पाइँदैन । यो क्रमबद्ध रूपमा निश्चित गतिमा अगाडि बढ्छ । त्यस्तै संस्कारगत गलत धारणलाई हामीले एकै झट्कामा त्याग्न सक्दैनौँ । सानैदेखि अभ्यासमा आएका कुरालाई सहजै त्याग्न नसके पनि हामीले क्रमिक रूपमा सुधारात्मक बाटो पच्छाएर हिँड्नुपर्छ ।
हामी हरितालिका तीजको तयारीमा छौँ । पञ्चमीमा दूषित पानीलाई गङ्गाजल ठानी नारी अवयवलाई चोख्याउने जुन परिपाटी छ,त्यसमा कुनै सत्यता छैन । वर्षभरि गरिएको पापबाट दतिवन टोकेर र निश्चित अङ्ग पखालेर मुक्ति पाइने भए भ्रष्टचारी र अपराधीले वर्षमा कति पटक धार्मिक अनुष्ठान गरेर मुक्ति पाउने थिए होलान् । यस्ता अव्यवहारिक धार्मिक गतिविधि त्याग्न सक्नु पनि महिनावारीप्रतिको गलत अभ्यासलाई घटाउने एउटा दह्रो कदमहो ।
राधा पौडेलकृत ‘अपवित्र रगत’नामक पुस्तक नारी हकअधिकारको पक्षपोषण गर्ने एक कृतिहो । ‘अपवित्र रगत’ शीर्षकीकरणलाई हेर्दा नै यसले महिनावारी अर्थात् रजस्वलालाई इङ्गित गरेको कुरा प्रस्ट हुन्छ । यो पुस्तक खोजमूलक, अनुभवमूलक, र अनुसन्धानमूलक महिनावारीकेन्द्रीत भोगाइको संस्मरणत्मक कृतिहो । लेखक स्वयम्ले कार्यक्षेत्रमा बटुलेका अनुभवहरूको सँगालो हो । अन्य संस्मरणत्मक कृतिमा लेखकले जीवनभोगाइका बहुआयामिक पक्षलाई समेटेर लेखिएको पाइन्छ भने यस कृतिमा केवल मर्यादित महिनावारीसम्बन्धी धारणमा आधारित सान्दर्भिक घटनामा सीमित भएर लेखिएको पाइन्छ तसर्थ यस संस्मरणत्मक कृतिको आफ्नै पहिचान छ ।

एक स्वास्थ्यकर्मी , एक सामाजिकअभियन्ता र लेखकको रूपमा आफ्नो व्यक्तित्व देखाउन सफल लेखक राधापौडेलले महिलाअधिकारकर्मी र सामाजिकअभियन्ताले गौण राखेको गहन विषयवस्तुमाथि यस पुस्तकमा उठान गरेकी छिन् । मानवअधिकार र सुरक्षित मातृत्वसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने विषय महिनावारीप्रतिको समाजिक अभ्यासमा आएका गलत धारणाको विरुद्धमा आवाज यस कृतिमा उठाएकी छिन् । मर्यादित महिनावारीलाई स्वीकार्दै परम्परागत संस्कारगत गलतधारणालाई त्याग्न लेखक समाजमा जति क्रान्तिकारी र विद्रोही भएर प्रस्तुत भएकी छिन् त्यस्तो साहासिक कदममा साथदिँदै आम नेपालीमहिलाले पनि एक दुई कदम अगाडि बढाउनु पर्छ र विभेदको जन्जिरले घेरिएको सृष्टि शक्तिलाई सही स्थानमा ल्याउनुपर्छ ।
मर्यादित महिनावारीलाई स्वीकार्दै परम्परागत संस्कारगत गलतधारणालाई त्याग्न लेखक समाजमा जति क्रान्तिकारी र विद्रोही भएर प्रस्तुत भएकी छिन् त्यस्तो साहासिक कदममा साथदिँदै आम नेपालीमहिलाले पनि एक दुई कदम अगाडि बढाउनु पर्छ र विभेदको जन्जिरले घेरिएको सृष्टि शक्तिलाई सही स्थानमा ल्याउनुपर्छ ।
धार्मिक तथा वैज्ञानिक सत्यता नरहेको यस विषयलाई पुरुषले पनि विवेकको प्रयोग गरी सत्य र वास्तविकतालाई स्वीकार्नु पर्दछ भन्ने मनसाय यस कृतिमा लेखकको छ । अवैज्ञानिक र अमर्यादित रुढिवादी मान्यता त्याग्नका साथै गलत धारणालाई निरुत्साहित पार्न हामी आफैबाट क्रान्तिकारी तथा विद्रोही कदम चाल्न सके मात्र गलत धारणाको उन्मूलन गर्न सकिन्छ र समाज रूपान्तरण गर्न सकिन्छ भन्ने थप मनोबल यस कृतिबाट पाइन्छ । लेखकले संस्कारगत मूल्यमान्यताको विरोधमा जुन साहासिक कदम चालेकी छिन् त्यो आफैमा सरहानीय पक्ष हो । यस्तो गहन विषयमा लेखिएको यस कृति भविष्यमा नेपाली महिलाको पीडाको ऐतिहासिक अभिलेख बन्ने कुरामा दुई मत छैन ।
महिनावारीसँग सम्बन्धित भएर नेपाली महिलाको पीडा र जटिलतालाई बुलन्द रूपमा आवाज उठाउन सफल यस कृतिमा केन्द्रित भएर शब्दहरू केलाउँदा यसमा प्रसङ्गअनुसार पूर्वापर सम्बन्ध जोडेर घटना नदेखाइएको हुनाले अर्थ स्पष्ट नभएको महसुस हुन्छ । लेखक राधा पौडेललाई पहिलो पटक पढ्ने पाठकलाई समग्र कथन बुझन असजिलो हुन्छ । कुनैकुनै उपर्शीषकले विषयवस्तुलाई समग्रतामा स्पष्ट बुझाउन नसकेको र समग्र कथनलाई नसमेटेर अर्ध कथनलाई समेटेको पाइन्छ । यस पुस्तकले पश्चिमी नेपालझैँ पूर्वीय नेपाल र तराईको परिवेशलाई समेटेर समग्र नेपाली महिलाको व्यथा बोल्न सकेको भए अझ प्रभावकारी हुने थियो । छाउपडी र छुइ प्रथामा समानता देख्ने लेखकले यी दुवै प्रथामा तात्विक भिन्नतालाई देखाउन सके अझ प्रभावकारी हुने थियो । महिनावारी पवित्र रगत हो भन्ने कुरा चिकित्सा विज्ञानले प्रमाणित गरेको विषय हुनाले यसको शीर्षकीकरण राख्दा लेखक स्वयम्ले अपवित्र रगत लेखेर ’अ’लाई काट्नु जरुरी देखिँदैन । एक स्वास्थ्यकर्मी वा एक विकासे कार्यकर्ताको केही वर्षको पहलमा र आफ्ना आमाबुवालाई पटक पटक सम्झाएको आधारमा संस्कारगत रूपमा बसेको धार्मिक आस्थासँग जोडिएको धारणामा आएको परिवर्तन त्यति छिटो कसरी सम्भव भयो रुभन्ने प्रश्न यस कृतिले पाठकहरू माझ उब्जाउछ ।
समग्रतामा भन्नुपर्दा ‘अपवित्र रगत’ कृति आफैमा एक गहन विषय समेटिएको र गलत धारणाको विरोधमा चालिएको क्रान्तिकारी एवम् साहासिक कदमको सङ्गालो हो । लेखक एक स्वास्थ्यकर्मी र सामाजिक अभियन्ता भएर समाज रूपान्तरणमा चालेको कदम प्रशंसनीय छ । आममहिलाले यस्तो साहासिक एवम् विद्रोही कदम चाल्न नसके पनि यस्ता कुरीतिको विरुद्धमा आंशिक रूपमा भए पनि कदम चाल्न सफल भयौँ भने मात्र लेखक राधा पौडेलप्रति हामीले गरेको सम्मान ठहरिनेछ । आगामी दिनमा पनि यस्तै गहन विषयमा लेखिएको कृतिको अपेक्षा गर्दै कृतिगत सफलताको कामना व्यक्त गर्दछु ।
सहीखबर लेखक शर्मा पेशाले प्राध्यापक हुन् ।
कोरोना भाइरसको संक्रमणले विश्व तातेको छ । यतिखेर शक्तिशालि हुँ भन्ने राष्ट्र र व्यक्तिलाई पनि कोरोनाको भयले छाडेको छैन । यसै बिच नेपालमा मानिने विभिन्न धार्मिक परम्परा अनुसार विभिन्न पर्वहरु सुरु भएका छन् । समान्यतय साउन महिनादेखि कात्तिकसम्म विभिन्न पर्वहरु मनाइने गरिन्छ नेपालमा । चाडपर्वको चटारोसँगै कोभिड– १९ को संक्रमण जोखिम पनि बढ्दो छ । चाडपर्व मनाउनु व्यक्तिगत खुसि तथा रमाइलोको लागि आवश्यक पनि छ ।
परिवारभित्र सुखद वातावरण सिर्जना गर्न, व्यक्तिको मन प्रफुल्ल राख्न समय समयमा रमाइलो पनि अपरिहार्य हुन्छ । मान्छेलाई लामो समयसम्म कामको चाप, तनाव, दिक्दारी भैरह्यो भने यसको प्रत्यक्ष असर व्यक्तिको आन्तरीक शक्तिमा पुग्ने हुनाले नियमित हाँसो खुसिहरु पनि आवश्यक हुन्छ । अहिलेको आवश्यकता भनेको पर्व र मेलाको जगेर्ना पनि हुने र संक्रमण पनि नफैलिने तरिकाले पर्व मनाउनु हो । सरकारले कोरोना नियन्त्रणको लागि भीडभाड नगर्न, मेला पर्वको लागि टाढाटाढा नजान आग्रह गरेको छ । मन्दिरमा जात्राहरु लगाउन निषेध गरेको छ । यस्ता निर्णयहरुलाई आम नागरिकले पालना गर्नु सबैको कर्तव्य हो ।
कोरोना संक्रमणको संकटपूर्ण अवस्था भएकोले यसको नियन्त्रणका लागि सरकारको मात्रै मुख ताक्नुभन्दा जनता आफैं सचेत हुनु बुद्धिमानी हो । आफू सुरक्षित भएमात्रै सबै सुरक्षित रहन्छन् भन्ने भावना सबैमा जरुरी छ । चाडपर्व संस्कार हाम्रा अमूल्य निधि हुन् । संस्कार टिकाइराख्न सक्यौं भने मात्रै आफ्नो पहिचानलाई जीवन्तता राख्न सक्छौ । तर भनिन्छ नि सास रहे आश । हामीले यस वर्ष आफू बचेर पर्वप्रतिको आस्था बचाउन सक्यौ भने फेरि फेरि पनि यस्ता गतिविधि मनाउन सक्नेछाैं । सरकारको बाटो हेर्ने र सरकारले यो गरेन त्यो गरेन भन्नु भन्दापनि आफू आफूले आफ्नो स्थानबाट स्वास्थ्य सुरक्षा अपनाउँदै पर्व मनाऔ, आजैबाट सुरु भएको पर्व हरितालिका तीजको अवसरमा हिन्दु नारीहरुमा शुभकामना ।

- सम्झना घिमिरे
नेपाल टेलिकम प्रालिले सेवाग्राहीलाई कोरोना संकटको समयमा यथाेचित राहत दिन सकेको छैन । बन्दाबन्दीको कारण आफ्नो काम पनि प्रभावित भएको टेलिकमले दाबि गर्दै आएको छ ।
मकवानपुर /कोरोना भाइरसको संक्रमण फैलन सक्ने संभावनालाई मध्यनजर गर्दै गत चैतबाट विद्यालयहरु बन्द गरियो । विद्यालय बन्दपछि इन्टरनेटको माध्यमबाट शिक्षण सिकाइललाई निरन्तरता दिन थालियो । इन्टरनेटको माग ह्वात्तै बढ्दा नेपाल टेलिकमले माग अनुसारको सेवा बढाउन सकेन, यसको सोझै फाइदा उठाएका छन् निजी क्षेत्रका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुले । निजी क्षेत्रका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुले सेवाग्राहीहरुलाई समस्यामा ठग्न थालेको पाइएको छ ।
सेवाग्राहीहरुलाई समस्या पर्दा राहत स्वरुप विभिन्न शुल्क मिनाहा गर्न नेपाल सरकारले निजी क्षेत्रका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुलाई आग्रह गरेपनि निजी क्षेत्रले त्यो व्यवहारमा लागु गरेनन् । लकडाउनको समयमा १ दिन बिल तिर्न ढीलो हुँदा वर्डलिङ्कले इन्टरनेट सेवा काटेको हेटौंडा–९ कि जानुका तिमल्सिनाले बताइन् । निजी क्षेत्रका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुले समस्यालाई नै अवसरको रुपमा लिन थालेको सेवाग्राहीहरुले गुनासो गरेका छन् । हेटौडा बजारमा लकडाउन अघि १३ हजारमा जडान गरिदै आएको वर्डलिङ्कको २० एमबीपीएसको सेवालाई लकडाउन सुरु हुने बित्तिकै २० हजार रुपियाँमा पु-याइएको छ । त्यस्तै भायोनेट सेवाले वार्षिक आठ हजारमा पु-याउँदै आएको सेवालाई बढाएर १५ हजार नघाएको छ । यि केही उदाहरण मात्रै हुन् ।
यता नेपाल टेलिकम प्रालिले पनि सेवाग्राहीलाई कोरोना संकटको समयमा यथाेचित राहत दिन सकेको छैन । बन्दाबन्दीको कारण आफ्नो काम पनि प्रभावित भएको टेलिकमले दाबि गर्दै आएको छ । नेपाल टेलिकमले केही समय भित्रै हेटौडाका ७५ प्रतिशत क्षेत्रमा हाईस्पिड नेटवर्किङ सेवा फाईवर विस्तार गर्ने लक्ष्य लिएकोमा बन्दाबन्दीको कारण कामले रफ्तार लिन नसकेको बताएको छ । बजारमा हालसम्म सञ्चालित तामाको तारयुक्त एडीएसएल सेवालाई विस्थापित गर्दै सेवाग्राहीको मागलाई ध्यानमा राख्दै एफटिटिएच अफर विस्तार गर्न लागेको हो । हेटौंडा उपमहानगरपालिका क्षेत्रका करिब ३३ प्रतिशत क्षेत्रमा बिस्तार भईसकेको फाईवर सेवा आर्थिक वर्ष ०७४/०७५ बाट केन्द्रीय कार्यालयको योजना अनुरुप सुरु गरेको थियो । हालसम्म २ हजार १२ जना माझ पु-याएको उक्त सेवा आव २०७६/०७७ मा ६ हजार जनामा पु-याउने योजना रहेकोमा कोरोना भाईरसको संक्रमणका कारण सम्पुर्ण काम ठप्प गर्नुपरेको फाइवर लाईन विस्तार शाखाका सहायक प्राविधिक अधिकृत प्रेम हमालले जानकारी दिए ।
कोभिड १९ को कारण भएको बन्दाबन्दिमा समेत निजी क्षेत्रका नेटवर्किङ कम्पनिहरुले आफ्नो सेवा विस्तार गरिरहेका छन् भने सरकारी क्षेत्रबाट हुने सेवाहरु भने बन्दाबन्दिकै बहानामा सुचारु छैन । बन्दाबन्दी अगावै नंक्साङ्न भईसकेका क्षेत्रमा समेत टेलिकमले सेवा विस्तार गरेको छैन ।
हमालका अनुसार हेटौडा उपमहानगरपालिका भित्रका १, २, ३, ४, ५, ६,१० र ११ का सम्पुर्ण वडा समेटेर केन्द्रीय निकायबाट फाईवर बिच्छ्याउनकै लागि नंक्साङ्न भईसकेको छ । तर बन्दावन्दिकै कारण प्राविधिक काम भने रोकिएको उनले बताए । कोरोना संक्रमणकै कारण निजी क्षेत्रले उपभोक्तालाई अति आवश्यक बनिसकेको नेटवर्किङ सेवामा दोब्बर ठगि गरिरहँदा समेत सरकारी प्रशासन पक्षद्वारा कुनै अनुगमन तथा सुनुवाई समेत नहुने गरेको हेटौडा ५ कि गर्दोइ निवासी लिलामाया लामाले गुनासो गरिन् । “बच्चाहरुको पढाइ अनलाइनमै हुने अनि यहि समयमा निजी नेटको सेवा दोब्बर हुँदा हामी मारमा परेका छौं” उनले भनिन् । यस्तै गुनासो छ हेटौडा ४ कि सपना आचार्यको पनि । आफ्नो काम सबै अनलाईनबाटै गर्नुपर्ने, तर निजी क्षेत्रको इन्टरनेट महङ्गो भएको उनले गुनासो गरिन् । “‘निजी क्षेत्रका सेवाहरु बुझे, सबै साह्रै महङ्गो लाग्यो, अनि सरकारी सेवा पाईन्छ कि भनेर टेलिकम गए, तर त्याहाबाट पनि संभव नभएपछि अहिले बाध्य भएर भायोनेट नेट सेवा नै लिए” उनले भनिन् ।
मकवानपुर । हेटौंडाका एक जनामा मृत्युपछी कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएको छ । हेटौंडा १ जरुवाटोलमा ६१ वर्षिय बृद्धकाे साेमबार कोरोना परीक्षणका लागि स्वाब संकलन गरिएकाे थियो ।
उहाँकाे मंगलबार राती मृत्यु भएपछी बुधबार प्राप्त कोरोना परीक्षण रिपोर्टमा कोरोना संक्रमण देखिएको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका स्वास्थ्य शाखाका अधिकृत भोला चौलागाईले जानकारी दिनुभयो ।
हेटाैडाकाे प्रादेशिक कोरोना प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणमा कोरोना सङ्क्रमण पुष्टि भएको चौलागाईले बताउनु भयो ।मतृक हेपाटाइटिस, प्रेसर लगायतका रोगबाट ग्रसित भइ लामो समयदेखि उपचारत रहेकाे बताइएकाे छ।
सोमबार स्वाब नमूना सङ्कलन गरिए पनि निधन भएपछि उहाँको स्वाबको नमूना आज बिहान परीक्षण गरिएको हो । स्वाब नमूनाको चापका कारण तत्काल परीक्षण गर्न सक्ने अवस्था छैन । मृतक वृद्धमा कसरी सङ्क्रमण भयो भन्ने जानकारी हुन बाँकी रहेकाे चौलागाईले बताउनुभयाे ।
यसै बिच मृत्यु पश्चात कोरोना संक्रमण पुष्टि भएका हेटौँडा उपमहानगरपालिका वडा नंबर १ का बृद्धको शवलाई नेपाली सेनाले व्यवस्थापन गर्ने भएको छ । मकवानपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिपकराज नेपालले कोभिड १९ को शव व्यवस्थापन कार्यविधि अनुसार नेपाली सेनाले जिल्लाको उपयुक्त स्थानमा शव व्यवस्थापन गर्ने बताउनु भयाे ।
प्रजिअ नेपालले भन्नुभयाे ‘नेपाली सेनाको शव व्यवस्थापन टोलीले काम सुरु गरिसकेको छ । अब चाँडै शव व्यवस्थापन हुनेछ ।’