१
अर्काको भरोसामा पर्नेलाई छुट छ
नजिक हुँदा टाढा सर्नेलाई छुट छ
सत्य सत्य नै हुन्छ सक्नुपर्छ कुर्न
झुटको खेती दिनहुँ गर्नेलाई छुट छ
२
आफ्नोलाई पराइ भनेर त सिद्दियौ
व्वाँसाको पाइला गनेर त सिद्दियौ
उचाल्नेले पछार्छ भन्ने बुझ्नु पर्ने हो
उसैको आज्ञाकारी बनेर त सिद्दियौ
३
विषयलाई पटकपटक गुन्ने गर्नु है
कुविचारलाई मनभित्रै थुन्ने गर्नु है
आफ्नो कुरा लागू गराउनु छ भने
अरुको कुरालाई पनि सुन्ने गर्नु है
४
इर्ष्या त्यस्तो रोग हो गलाउँछ आफैलाई
अनियन्त्रित बनाएर चलाउँछ आफैंलाई
बेलैमा सुझबुझ हुन सकेन भने जिन्दगीमा
ढाल्न खोज्दा अरुलाई ढलाउँछ आफैलाई
५
आजकलको माया प्रेम खोटो हुँदोरहेछ
पैसा रहुन्जेल मात्र नाता मोटो हुँदोरहेछ
स्वार्थ र वासना मिसिएर होला नि है ?
सर सङ्गतको अवधि छोटो हुँदोरहेछ
६
सँगै हिँडाउदा नि भएन छोड्दा पनि भएन
जनम जनमको सम्बन्ध तोड्दा पनि भएन
खेदिरह्यौ आखिर के ? देख्यौ र कमजोरी
बारम्बार दुई हात मैले जोड्दा पनि भएन
७
कहिलेकाही तिमीले पातैभरि लेख्थ्यौ
फेरि कहिले कापीमा रातैभरि लेख्थ्यौ
सायद मेरो माया धेरै लागेर हुनुपर्छ
नाम अनि के के हो हातैभरि लेख्थ्यौ
८
मायामा मायाको रङ भर्न मन पराउँछु
आफ्नाहरूको नजिक पर्न मन पराउँछु
तिरस्कार कसैले नगर्नु दुईदिने चोलामा
म त अक्षरको खेती गर्न मन पराउँछ
९
बोली मुटु छेड्ने भालो रहेछ
सहिरहनु पर्ने मेरो पालो रहेछ
बाहिर देखेर मात्र नहुने भयो
गोरो मान्छेको मन कालो रहेछ
१०
मायाले तिमीलाई घेर्न चाहन्थेँ म
अङ्गालोमा सदा बेर्न चाहन्थेँ म
अवसर दिएनौ भयौ तिमी बेग्लै
फूलको नजरले हेर्न चाहन्थेँ म
११
कहिल्यै चाहन्नँ कसैलाई फसाउन पाए हुन्थ्यो
बरु चाहना हुन्छ हृदयमा बसाउन पाए हुन्थ्यो
जिन्दगीमा अक्सर यस्तै यस्तै कुरा खेल्छन्
आफू हाँसेर अरुहरूलाई हसाउन पाए हुन्थ्यो
१२
नाटक देखाइ रुनेसँग केही लाग्दैन
कहालिदै शिर छुनेसँग केही लाग्दैन
सुधार्न जति प्रयासहरू गरेता पनि
नियत खराब हुनेसँग केही लाग्दैन
१३
मन बरालेर अन्त तिमी जानु हुन्न है
खराब बाटोमा आफूलाई लानु हुन्न है
मन र मुटु दुवै दिन्छु भन्दाभन्दै तिमीले
कुनै हालतमा हरेस खानु हुन्न है
१४
तिम्रै यादमा प्रत्येक पल तड्पिने त मै हुँ नि
क्षितिज भन्दा पारिबाट कल्पिने त मै हुँ नि
छटपाउँदै रात बित्यो भुलभुलेको यादमा
तिमीले कहिल्यै सम्झिनौ सम्झिने त मै हुँ नि
चितवन
मकवानपुर / लामो समय स्थानीय जनप्रतिनिधि विहिन रहेको अवस्थामा ग्रामिण क्षेत्रको विकास ठप्प रह्यो । जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएर आएपछिको केही समय विधि तथा नीति निर्माणलगायतको लागि बित्यो । अब विस्तारै ग्रामिण तथा शहरी क्षेत्रमा स्थानीय सरकारको भौतिक उपस्थिति देखिन थालेका छन् ।
स्थानीय नागरिकहरुले आफूहरुको आवश्यकताको रुपमा पहिचान गरेका विकास निर्माणको गतिविधि मार्फत स्थानीय सरकारले आफ्नो भौतिक उपस्थिति देखाउन थालेको हो । स्थानीय वासिन्दाको माग अनुसार धेरै जसो क्षेत्रमा सडकको विस्तार भएको जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरले जनाएको छ । यसैगरी विजुलीबत्ती विस्तार, विद्यालयहरु भवनहरु निर्माण तथा मर्मत, पाटीपौवा देवालयहरु निर्माण, सडक बत्तीको व्यवस्थाहरुमा स्थानीय सरकारमा माग बढी आउने गरेको छ ।
संसद विकास कोषको बजेट पनि अधिकांश सडक विस्तारमा नै खर्च हुने गरेको छ । केही महिना अगाडि मकवानपुर जिल्लाको भिमफेदी गाउँपालिका–८ पुगेको प्रतिनिधि सभा सदस्य विरोध खतिवडासँग स्थानीयहरुले पक्कि सकडसँगै सडकको माग गरेका थिए । सांसद खतिवडाले हालैमात्र उक्त क्षेत्रमा सडक निर्माणको लागि शिलान्यास गरेका छन् ।
गाउँगाउँ सम्म सडक पु¥याउने लक्ष्य सहित काम गरिरहेका भिमफेदी गाउँपालिकाको ७ र ८ हुदै कान्तिलोकपथ जोड्ने सडकको शिलान्यास गरिएको छ । गाउँपालिकाको कोगटे र धार्के हुदै कान्तिलोकपथ जोड्ने सडकको प्रतिनिधि सभा सदस्य बिरोध खतिवडाले शिलान्यास गरेका हुन् ।
गाउँको उत्पादन शहरसम्म पु¥याउने र शहरसँग सहज पहुँचका लागि पालिकाले आन्तरिक स्रोत परिचालन गरी निर्माण गर्न लागेको सडकबाट स्थानीयलाई ठुलो राहत मिल्ने बताइएको छ । महाभिरसम्म पुगेको सडकलाई थप विस्तार गर्ने गाउँपालिकाले भ्याट सहित ७५ लाख ९८ हजार २ सय ९७ रुपियाँको लागतमा सडक निर्माण थालेको हो ।
ठेक्का मार्फत निर्माण थालिएको सडकको काम हेटौंडाको शास्वत कन्ट्रक्सनले गर्ने छ । शिलान्यास गर्दै सांसद खतिवडाले सडकले गाउँलेको जीवनमा परिवर्तन ल्याउने विश्वास व्यक्त गरे । सडकसँगै यहाँको उत्पादन बजारसम्म जाने र गाउँमा आर्थिक उपार्जनमा जनताको सहभागिता बढ्ने उनको भनाई थियो । उमेरले ७७ बर्ष पुगेका भिमफेदी गाउँपालिका—८ महभिरका देवानसिं गोले आफ्नो घरै छेउमा आइपुका सांसद खतिवडासँग खुसि हुँदै भने ‘यो जुनिमा घरछेउको सडकमा गाडी गुडेको देख्न पाइन्न कि भन्ने थ्यो,देख्न पाएँ, आज धेरै खुसि छु ।’
उनले सडक अभाबका कारण गाउँबाट बजार धाउनु परेको विगत स्मरण गरे । सडक सञ्जालले गाउँलाई छोएकोमा उनले खतिवडालाई मुस्कुराउँदै धन्यवाद भने । सडकसञ्जालले नजोडिएका कारण गाउँका कति मानिस मोटरै नदेखि बिते, कति समयमा उपचार नपाएर ज्यान गुमाए अब सडकसँगै गाउँमा खुसी आएको उनले बताए । ढल्कदो उमेरमा गाउँसम्म सडक आयो, अब गाडिसँगै अन्य सुबिधा गाउँसम्म आउछ भन्दै उनले खुसी व्यक्त गरे ।
जिल्ला सदरमुकाम त टाढाको कुरा गाउँपालिका भिमफेदीसम्म पुग्नका लागि एकदिनको यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यताबाट गाउँले मुक्त भएका छन् । भिमफेदी गाउँपालिकाले २ बर्ष लगाएर डेढ करोडको लागतमा गाउँसम्म बाटो पु¥याएपछि महभिर, बाह्रघरे सहित गाउँका ३ सय घरका वासिन्दा लाभाम्बित भएका छन् । शहरसम्म पहँुच नभएका स्थानीयले गाडिको समेत नदेखि बिते अब गाउँबाटै गाडि चढेर बजारसम्म आउने अवस्था बनेको छ ।
भिमफेदी—कोगटे—देउराली—सिस्नेरी सडक खण्डको भिमफेदी—७ मेलटारबाट गाउँपालिकाले ८ किलोमिटर लामो सडक निर्माण गरिदिएपछि गाउँलेको गाडि देख्ने र सवारी चढेर हिड्ने सपना साकार भएको हो । हामीले अहिले बाटो गाउँसम्म आउने कल्पना समेत गरेका थिएनौं ६६ बर्षिय दिलबहादुर घलानले भने ‘गाउँसम्म जाने सडक खण्डमा पर्ने चक्कुभीर चिरेरै बाटो गाउँसम्म बाटो आउँने कुरा सोचेका पनि थिएनौ ।’
हिड्नपनि मुस्किल हुने भिर काटेर गाउँपालिकाले बाटो निर्माण गरेपछि गाउँमा सवारीसँगै गाउँको उत्पादन शहरसम्म ल्याउने अवस्था बनेको छ । बोकेर स्वास्थ्य संस्थासम्म लैजान नसक्दा धेरै बिरामीले उपचारको अभाबमा ज्यान गुमाएको वडा सदस्य सिता थिङले बताइन् । ‘अब उपचार नै नपाएर ज्यान गुमाउनु पर्ने अवस्थाबाट मुक्ती पाएका छौ’ उनले भनिन् । गाउँसँग सडकसञ्जाल जोडिएपछि स्थानीयले आफ्नो बारीमा उत्पादन भएको केराउ, सिमी बिक्री गरेर आर्य आर्जन गरेको उनले बताइन् ।
जनताले सेवा लिनका लागि गाउँपालिकासम्म आउने वाताबरण तयार गर्नका लागि सबै वडाकार्यालयसम्म सडक पु¥याउने गरी काम भैरहेको गाउँपालिका अध्यक्ष हिदम लामाले बताए ।
‘सडक नभएका कारण सेवा लिनबाट जनतालाई बञ्चित गराउन हुदैन भन्ने लक्ष्यका साथ हामीले काम गरीरहेका छौं’ उनले भने । सडक सञ्जालले गाउँलाई समेटने अभियानमा गाउँपालिका रहेको भन्दै अब चाडै ट्रयाक खोल्ने काम सकेर स्तरीकरणको काम गर्ने योजना गाउँपालिकाले बनाएको उनले जानकारी दिए ।
मकवानपुर / कोरोना भाइरस (कोभिड १९) को कारण बालबालिकाको मौलिक हक समेत गुम्न थालेको बताइएको छ । सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरको आयोजनामा विहीबार भएको भर्चुअल अभिमुखिकरण कार्यक्रममा सहजिकरण गर्दै बागमती प्रदेश सामाजिक विकास मन्त्रालयका बाल अधिकार स्रोत व्यक्ति बद्री वाग्लेले यस्तो बताएका हुन् ।
बालबालिकाहरुले कोभिडपछि स्वास्थ्य सेवा अन्तरगत नियमित खोप, पोषण अभियान, स्वास्थ्य, सरसफाई, सिकाई जस्ता पक्षमा धेरै नै समस्या भएको सामाजिक विकास मन्त्रालयका बाल अधिकार स्रोत व्यक्ति वाग्लेले बताए । कोभिड १९ बाल अधिकार, बाल न्याय र बाल संरक्षण विषयमा अन्तरधार्मिक सञ्जाल एवम् अन्य सरोकारकावालाहरुको लागि अभिकमुखकिरण भएको थियो ।

कोभिडको कारण बालबालिकासँगै किशोरीहरु पनि बढी जोखिममा रहेको उनले बताए । कोभिडको कारण बालबालिकाहरु नियमित विद्यालय जना पाएका छैनन, विद्यालय बन्द हुँदा किशोरीहरुको अब सहज अवस्था भएपछि पनि पुनः विद्यालय फर्कने सख्या घट्ने संभावना उच्च रहेको उनले बताए ।
विद्यालय बन्द हुँदा विद्यालयमार्पmत वितरण गरिदै आएको पोषणयुक्त आहारमा कमी आएको छ । कोभिडकालमा घरघरमा बढेको हिंसाको शिकार कुनै न कुनै रुपमा बालबालिका पीडित भएको, बालबालिकाहरु हिंसा शोषण र दुव्र्यवहारको घटनामा विगतमा भन्दा धेरै बढेको उनले बताए । ‘हिजोका दिनमा जसरी हामीले वकालत गर्दै आएका थियौ, अब यसलाई फरक रुपमा अझै गहिरायिमा पुगेर सोच्नु पर्नेछ,’ उनले भने ‘बालबालिकाको सरोकार भनेको सरकारी वा गैरसरकारी निकायको मात्रै हैन, हामी सबैको सरोकारको विषय हो ।’
कोभिडकालमा सबैजसो क्षेत्रमा बालबालिकहरु असुरक्षित बन्दै आएकोले विगतमा बालबालिकाको लागि जति लाडाइ गरिएको थियो अब झन् फराकिलो सोच बनाएर कार्य गर्नु पर्ने उनले बताए । अनलाइन शिक्षाको लागि बालबालिकाहरुको पहँुच इमेल इन्टरनेटमा बढेको तर यसले बालबालिकालाई झन् असुरक्षित बनाएको उनले बताए ।
कोभिडको कारण बालविवाहको घटना ह्वात्तै बढाएको र यसले आगामी बिसौं वर्षसम्म सबैक्षेत्रमा असर रहने सहभागीहरुले बताएका थिए । बाल विवाह निदानको लागि बालिका र किशोरी सशक्तिकरण, प्रविधिमैत्री, जीवनपयोगी शिक्षा, कानुन र नीतिको सुदृढीकरण र कार्यान्वयनको पाटोमा पनि सोच्नु पर्ने वाग्लले बताए ।
बाल न्याय प्रणाली र विद्यामान कानुनी प्रक्रियाबारे पनि उनले सहजिकरण गरेका थिए । मकवानपुरको बकैया हेटौंडा उपमहानगरपालिका, मनहरी गाउँपालिका र बकैया गाउँपालिकाको बालमैत्री सहजकर्ताहरु, अन्तरधार्मिक सञ्जालका प्रतिनिधिहरु, शिक्षकहरु सरकोकारलगायतको सहभागीता रहेको सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका प्रमुख झविन्द्र ज्ञावलीले बताए । जनचेतना अभिवृद्धिको लागि फरक फरक समूहलाइ अभिमुखिकरण गर्ने शिलशिलामा यो कार्यक्रम गरिएको प्रमुख ज्ञावलीले बताए । बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयले बाल विवाह मुक्त प्रदेश बनाउने अभियान अनुरुप कार्यक्रमहरु गर्दै आएको छ ।
मकवानपुर । आज बिहीबार र भोलि शुक्रबार देशभरका ५ वर्ष मुनिका बालबालिकालाई भिटामिन ‘ए’ र जुकाको औषधि खुवाइदै छ। नियमित कार्यक्रम अन्तर्गत मंसिर ११ गते आज र १२ गते भिटामिन ‘ए’ र जुकाको औषधि खुवाइने स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएको छ। बालबालिकालाई भिटामिन ए र जुकाको औषधि खुवाउनुका साथै बालभिटा वितरण र पाखुराको नाप पनि लिइनेछ।
आज हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका १९ वटै वडामा ९२ खोप केन्द्र मार्फत भिटामिन ए र जुकाको औषधी खुवाउने गरी तयारी पुरा भएको उपमहानगरपालिकाका स्वास्थ्य अधिकृत भोला चौलागाईंले बताए । उनका अनुसार उपमहानगरका १२ हजार बालबालिकालाई भिटामिन ए र जुकाको औषधी खुवाउने लक्ष्य रहेको छ । करिब १४ हजार बालबालिकालाई खुवाउने तयारीमा उपमहानगरपालिका रहे पनि १२ हजार बालबालिकालाई खुवाउने अनुमान गरिएको उनले बताए । बालबालिकाहरुमा हुनसक्ने स्वास्थ्य जटिलता तथा कुपोषणको जोखिम न्यून गर्न नेपालमा राष्ट्रिय भिटामिन ‘ए’ कार्यक्रम मार्फत ६ देखि ५९ महिनाका बालबालिकाहरूलाई भिटामिन ‘ए’क्याप्सुल खुवाउने गरिन्छ। यस्तै १ देखि ५ वर्ष सम्मका बालबालिकाहरुलाई जुकाको औषधि र ६ देखि २३ महिनाका बालबालिकाहरुलाई बालभिटा वितरण गर्ने गरिएको हो।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार वर्षमा २ पटक हुने यस कार्यक्रमले २७ लाख बालबालिकालाई भिटामिन ‘ए’ क्याप्सुल खुवाउने लक्ष्य राखेको छ। यस्तै ६ लाख बालबालिकालाई बालभिटा वितरण र २४ लाख बालबालिकालाई जुकाको औषधि खुवाउने योजना छ। भिटामिन ‘ए’ कार्यक्रममा देशभरका करिव ५२ हजार स्वास्थ्य स्वंमसेविका सहभागी हुनेछन्।
६ महिनादेखि ५ वर्ष उमेर सम्मका बालबालिकामा हुनसक्ने स्वास्थ्य जटिलता तथा कुपोषणको जोखिम न्यूनीकरण गर्न नेपालमा २०५३ सालबाट भिटामिन ‘ए’ खुवाउन थालिएको हो। बालबालिकालाई जुकाको औषधि २०५८ र बालभिटा २०६६ सालदेखि वितरण थालिएको हो।
मकवानपुर । हिन्दु धर्मावलम्बीले तुलसीको दामोदरसँग विवाह र विशेष पूजा गरी मनाइने हरिबोधिनी ठुलो एकादशी पर्व आज मनाइँदैछ। ठूलो एकादशी अर्थात् हरिबोधनी एकादशी वर्षमा पर्ने चौबीसवटा एकादशीमध्ये सबैभन्दा ठूलो एवं महत्वपूर्ण एकादशीकाे रुपमा मानिने भएकाेले यसलाई ठूलो एकादशी पनि भनिन्छ। हिन्दू धर्ममा एकादशीलाई भगवान् विष्णुको उपासना गर्ने पर्वको रूपमा लिइन्छ।
कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिनमा भगवान् विष्णुको प्रतीकका रुपमा तुलसीको पुजा गरि मनाउने गरिन्छ । आज देशका सबै जसो नारायण मन्दिरहरुमा पुजाआजा गरि मेला लाग्ने गर्दछ । मकवानपुरको भैसे स्थित त्रिखण्डीमा बिशेष मेला लाग्ने गरेको छ । यो पटक कोरोनाको कारण स्थानीय प्रशासनले मेला पर्व जात्रा नमनाउन आग्रह गरेकोले नारायण मन्दिर हरु सुनसान हुनेछन् ।
यस वर्ष बुधबार र बिहीबार दुई दिन एकादशी परेकाले स्मृतिमा आधारित भई धार्मिक कर्म गर्नेले अघिल्लो दिन र वेदमा आधारित भई धार्मिक काम गर्नेले बिहीबार एकादशी व्रत गरी विशेष पूजा आराधना गर्दैछन्। आषाढ शुक्ल एकादशी अर्थात् हरि शयनी एकादशीका दिनमा क्षीरसागरमा सुतेका विष्णु ब्युँतिने भएकाले आजको एकादशीलाई हरिबोधिनी वा प्रवोधिनी एकादशी पनि भनिन्छ। हरि शयनीदेखि हरि बोधिनी एकादशीका दिनसम्म चार महिना विष्णुका भक्तले तुलसीको व्रत गरी विशेष पूजा गर्दछन्।
विष्णु क्षीर सागरमा सुतेकाले यी चार महिना विवाह व्रतबन्ध जस्ता माङ्गलिक कार्य नगरिने परम्परा छ। यस समयमा खोला, नदीनालामा बाढीपहिरो आउने र सर्पजस्ता जीवको भयका कारण यात्रा नगर्नु शुभ मानिन्छ। हरिशयनी एकादशीका दिन घरघरमा रोपेर विशेष पूजा गरिएको तुलसीको मठमा गाईको गोबर र रातो माटोले पोतेर सिँगारी फूल मालाले सजाएर विवाह गरिन्छ। तुलसी विष्णुप्रिया भएकाले यस दिन तुलसीको दामोदरसँग विवाह गर्ने परम्परा बसेको हो। तुलसीको मठ नजिकै विष्णुको प्रतीकका रुपमा निगालाको लिङ्ग गाडेर विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ। कार्तिक महिनाभर सबै देव देवी तुलसीमै निवास गर्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास छ।
आदिकालदेखि पूजाको परम्परा बसेको तुलसीको महिमा वैज्ञानिकरुपमा पनि लाभदायक प्रमाणित भएको छ। यसैले तुलसीको मठ हुने घरलाई तीर्थ समान मानिन्छ। तुलसीको सुगन्धले दश दिशा पवित्र हुन्छ भनिन्छ। तुलसीको पूजा गरिएको घरमा यमदूत पनि पस्दैनन् भन्ने आस्थाका कारण हिन्दू धर्मावलम्बीले घरमा तुलसीको मठ बनाउँछन्। तुलसीको पात, डाँठ वा फूलको रस रुघाखोकी, औलोलगायत रोगका लागि औषधि हुन्छ। यो रस शरीरमा लगाएर सुतेमा लामखुट्टेले टोक्दैन। तुलसीको मठ भएको स्थल वरपर विषालु सर्प पनि आउँदैन। मठको वरपर बहने हावाले विषालु कीटाणुलाई नष्ट गर्दछ। शरद ऋतुभर सबै प्राणीका लागि तुलसीलाई महा औषधि मानिन्छ।
तुलसीबाट बनेको चिया मानव शरीरमा रोग प्रतिरोधी क्षमता वृद्धि गर्न उपयुक्त मानिन्छ। कोरोनाबाट बच्न तुलसीको चिया नियमित सेवन गर्नाले लाभ मिल्ने चिकित्सक बताउँछन । कार्तिक महिनामा तुलसीको माला लगाउँदा र एक लाख तुलसी पत्र विष्णुलाई अर्पण गर्दा मनोकाङ्क्षा पूरा हुन्छ भन्ने विश्वास छ। गरुड पुराणमा उल्लेख भएअनुसार यस महिनामा एउटा तुलसी पत्र भगवान् विष्णुलाई अर्पण गर्दा १० हजार गाई दान गरे बराबरको फल मिल्दछ।
आजको दिन अन्न खान नहुने भएकाले सखरखन्ड, पिँडालु र वनतरुल उसिनेर फलाहार गरिन्छ। यसरी व्रत गरेमा पापको नाश भई पुण्य वृद्धि हुने र मोक्ष प्राप्ति हुन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ। ठूलो एकादशी पनि भनिने आजको एकादशी व्रतले हजार अश्वमेध यज्ञ तथा राजसूय यज्ञ गरे बराबरको फल पाइने शास्त्रीय मान्यता छ। कार्तिक महिनामा भगवान् विष्णुलाई भक्तिपूर्वक सम्झी गरिएको स्नान, दान, जप र होमले फल पाइने एवम् सय जन्मका पापबाट मुक्ति मिल्ने प्रसङ्ग विभिन्न ग्रन्थमा वर्णन गरिएको छ।