मासु खान वा बिक्री गरी आम्दानी गर्नकै लागि घरमा कुखुराको भाले पालिन्छ । तर दाङको तुलसीपुरस्थित एक किसानले यतिकै लागि भाले पालेका थिएनन् ।
तुलसीपुर उपमहानगरपालिका १५का किसान शिव सुवेदीले भालेप्रति देखाएको संवेदना र श्रद्धा अनौठो र अनुकरणीय नै छ । सुवेदीले २० वर्षदेखि पालेको बियाड भाले गत साता मरेपछि उनले शोक नै मनाए ।
अचम्म त के भने भालेको मुत्युपछि सुवेदीले हिन्दू संस्कार अनुसार ‘शव’को अन्त्येष्टि गरेर धार्मिक कार्य समेत गरे । भाले मरेपछि किसान सुवेदीले कपाल मुण्डन गर्नुका साथै मान्छेको मृत्यु संस्कारमा झैँ नुन समेत खान छाडिदिए ।
तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–१५ पहरुवा गाउँका ४६ वर्षीय सुवेदीले भालेको मृत्युमा हिन्दू परम्पराअनुसार गाउँलेहरूलाई मलामी बनाइ स्थानीय टौवा खोलामा लगि अन्तिम संस्कार समेत गरे । ‘मैले १९ वर्ष १० महिनासम्म पालेको भाले मर्यो,’ सुवेदीले भने, ‘त्यो खबर थाहा पाएर गाउँलेहरू जम्मा हुनुभयो, २५ जना मलामी भएर टौवा खोलामा भालेको हिन्दू परम्परा अनुसार अन्तिम संस्कार गर्यौँ।’ भाले मरेपछि मानिसको मृत्यु पछिको संस्कार जस्तै गाउँलेहरूले खटमा भालेलाई बोकेर खोलासम्म पुर्याएको गाउँलेहरुले बताएका छन् ।
सुवेदीका अनुसार भालेको संस्कारका लागि गाउँलेहरूले जलाउन आवश्यक काठ लिएर आए । ‘भालेलाई जलाइसकेपछि हिन्दू परम्परा अनुसार मैले खोलामै कपाल पनि मुण्डन गरेको हो र नुन पनि छोडेँ ’ सुवेदीले भने । धेरै लामो समयसम्म पालेको भालेलाई परिवारको सदस्यजस्तै मानेकाले त्यसप्रति संवेदना पनि जोडिएको बताउँछन् सुवेदी ।
मृत्युपछि गाउँलेले समेत सँगै शोक मनाएको सुवेदीले बताए, ‘धेरै लामो समयसम्म पालेको हुँदा भाले परिवारको सदस्यजस्तै थियो । त्यसैले त्यो भालेलाई काटेर खाने कुरा सोच्नै सकिएन ।’
भाले मरेपछि आफू निकै दुःखी भएकोले भालेको श्रद्धाका लागि हिन्दू परम्पराअनुसार अन्तिम संस्कार गरेको उनले सुनाए । ‘दाहसंस्कार गर्ने समयमा ममात्रै होइन, गाउँका अरू दुई तीन जना मानिसहरूको पनि आँशु खसेको थियो,’ सुवेदीले भने । अचेल चिनजानका मानिसहरूले मान्छे मरेको घरमा परम्परागत रूपमा चल्दै आएको ‘मानो मिसाउने’ कार्यक्रम छ कि छैन? भनेर सुवेदीलाई सोध्दै आएका छन् ।
‘धेरैले मलाई आजसम्म पनि गाली गर्नुहुन्छ । भाले मरेको खबर पाएको भए हामी पनि मलामी जान्थ्यौं । किन थाहा नदिएको भनेर,’ सुवेदीले भने, ‘कोरोना जोखिमका कारण धेरैलाई खबर गर्न नसकिएको जवाफ दिएको छु । मानिस सबैभन्दा बुद्धिमान प्राणी भएकाले आफूले पालेका पशुपंक्षी र जीवजन्तुलाई माया तथा सम्मान गर्नु सकारात्मक कुरा भएको सुवेदीको तर्क छ ।
‘धेरैले मलाई सकारात्मक कुरा गर्नुभएको छ,’ सुवेदीले भने, ‘कतिले भने हावा कुरा र काम नपाएकाहरू भन्ने गरेको खिल्ली उडाउने काम पनि गर्नु भएको छ । मान्छेहरूले आफ्नो सोचअनुसार त बोल्ने हुन्। मलाई मैले गरेको काममा सन्तोष छ । ’
घरमै जन्मिएर हुर्किएको भाले २० वर्षसम्म पाल्छु भनेर सुवेदीले नसोचेको बताए । सुरूमा उनले (ब्याड) बेलनका रूपमा भाले पालेर राखेका थिए । एकाध वर्षपछि आफ्नो बुवाको पेन्सन घरमै पठाएर सहयोग गर्ने घोराहीका शिक्षक डोमकान्त अधिकारीलाई खुवाउन भनेर उनले त्यो भाले जोगाएर राखे । अधिकारी आफ्नो घरमा आउलान र त्यो भाले काटेर खुवाउँला भन्दाभन्दै ५/७ वर्ष बित्यो ।
‘अधिकारी सरले जहिल्यै भोलि आउँछु भन्नुभयो, तर कहिल्यै आउनुभएन, ’ सुवेदीले भने, ‘मैले उहाँलाई बाटो हेर्दाहेर्दा थप ६/७ वर्ष बित्यो र भाले १४ वर्षको पुग्यो, तर उहाँ आउनु भएन ।’ भाले १४ वर्षको पुगेपछि सुवेदीले पनि उक्त भाले नकाट्ने सोच बनाए । त्यसको पछाडि खास कारण थिएन । उनलाई एउटा भाले कति वर्षसम्म बाँच्दो रहेछ भन्ने भएर पनि पालिरहेका थिए।
यसरी नै त्यो भाले १७ वर्षको पुगेपछि युट्युबरहरू आएर भालेको भिडिओ बनाउन थाले । १७ वर्षको पुग्दा सामाजिक सञ्जालमा भाले भाइरल बनिसकेको थियो । त्यही बीचमा भालेले ‘टार्जन’ नाम पनि पायो । भालेकै कारण सुवेदी पनि चिनिए । त्यसैले सुवेदीले भालेको बारेमा गिनिज बुक अफ वल्ड रकेर्डमा नाम लेखाउन सकिन्छ कि ? भनेर प्रयास पनि गर्न खोजेका थिए । तर, आफूले मेलोमेसो पाउन नकेको सुवेदीले बताए ।
झन्डै २० वर्षमा सुवेदीले घरमा पालेका थुप्रै कुखुरा जन्मिए, हुर्किए, कति बेचे र कति रोगले मरे । उनीहरूका बारे सुवेदीले खासै वास्ता गरेनन । तर, घरको सबैभन्दा बुढो भाले भने कहिल्यै रोगले थलिएन । गाउँमा रोग लागेर सबैका कुखुराहरू धेरै पटक स्वाहा भए । असार महिनामा मात्रै सुवेदीले घरमा पालेकामध्ये ४१ वटा कुखुरा रोगले मरे । तर त्यो बुढो भालेलाई रोग लागेन । ‘त्यो भाले खुर्सानी धेरै खान्थ्यो । सायद उसको रोग प्रतिरोधी क्षमता बढ्यो कि,’ सुवेदीले भने, ‘मैले सुनेको छु, खुर्सानीले एन्टिबायोटिकको काम गर्छ रे ? ’
गत चैततिर मात्रै उक्त भालेको एउटा आँखा पाकेको थियो । तुलसीपुर बजारमा गएर सुवेदीले औषधी किनेर ल्याए । उपचार गरे । तर, उसको आँखा निको भएन । एउटा आँखा नदेख्ने नै भयो । धेरै बुढो भइसकेको भाले पछिल्लो समय राम्रोसँग हिँड्न पनि सक्दैनथ्यो । सुवेदी आफैँले त्यसलाई खोरमा भित्र बाहिर गराउँदै आएका थिए । ‘मैले उसको विशेष निगरानी गर्दै आएको थिएँ,’ सुवेदीले भने ‘खाना खाएको छ कि छैन भनेर मैले त्यस को भोजे पनि छामेर हेर्थेँ, तर, १६ गते बिहान उठेर हेर्दा भाले मरेको अवस्थामा फेला पर्यो ।’ असारमा ४१ वटा कुखुरा मरेपछि बचेको त्यो एउटै बुढो भाले पनि मरेपछि अब सुवेदीको घरमा एउटा पनि कुखुरा बचेका छैनन् ।
अन्नपूर्णपोष्टबाट साभार
झिनो आशातीत हृदयतलमा
अमिलो मन धमिलो तलाउमा
अनुत्तरित प्रश्न सल्बलाइरहेछ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ।
जननीको खुम्चिएका ललाटमा
कुमदिनी झैँ प्रियसीको वदनमा
मन्द मन्द मुस्कुराइरहेको छ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ।
मातृभूमिको मट्टी लेप्पन गर्दै
मीठो कल्पनामा चुर्लुम्म डुबुल्किदै ,
सात समुन्द्र पार गरिरहेछ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ।
माता पिताको तुन्दै गरेका वस्त्र
प्रियाको हार लगाउने स्वप्न चित्र
मानसपटलमा झल्किरहेछ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ ।
घरखेत बन्दगी राखेर यस्तै
ऋण मोचन निम्ति बढेका पथ
पर भूमिमा खून बगाइरहेछ।
लोचन उसै फर्फराइरहेछ।
नीर गगनको शशि नियाल्दै
उच्च गिरिमा कद कुदिरहेको बेला
तिनै गाउँवेशीको यादमा तड्पिरहेछ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ ।
बिदाइको क्षणका अश्रुधारा समेल्दै
आफन्तको बिछोडमा चिस्सिएको मन
प्रत्येक स्पन्दनमा धड्किरहेछ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ ।
पल्लोघरे साइलाको रातो बाकस
फेरि दृश्य झल्काइरहेछ
काँचको टुक्राझैँ झर्याम झुरुम
डर त्रासले कता कता झस्काइरहेछ
लोचन उसै फर्फराइरहेछ ।
नेकपा एमालेका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालले अध्यक्ष ओलीसँग लत्रेर, झुकेर र अपमानपूर्वक ढंगले एकता हुन नसक्ने प्रष्ट पारेका छन् । आफू पक्षीय केन्द्रीय कमिटीको काठमाडौंमा दुई दिनसम्म बसेको बैठकलाई सम्बोधन गर्दै नेता नेपालले आफू एकताविरोधी नभएको र सम्मानजनक एकताका लागि आफू सधैं तयार रहे पनि अध्यक्ष ओलीले नै एकताको वातावरण बिगार्दै गएकाले अपमानजक एकता नहुने प्रष्ट पारेका हुन् ।
नेता नेपालले अहिलेसम्म एकताका लागि भएका छलफल, राजनीतिक घटनाक्रम र आफ्नो अडानबारे केन्द्रीय सदस्यहरुलाई जानकारी गराउँदै केही विषयमा सहमति भएपनि केही विषय अझै मिल्न बाँकी रहेको बताएका थिए ।
बैठकमा नरम रुपमा प्रस्तुत भएका नेता नेपालले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन इतिहासमै सबैभन्दा संकटकमा रहेको र एमाले केन्द्रदेखि वडातहसम्म विभाजित भएको अवस्थामा पुगेको बताएका थिए ।
‘अहिले हामी इतिहासकै संकटपूर्ण अवस्थामा छौं, तर फेरि पनि नेकपा एमालेलाई एकतावद्ध बनाएर लैजाने हाम्रो चाहाना हो । हाम्रो चाहाना विभाजन होइन, एकता नै हो । तर, एकताका लागि वातावरण बनिसकेको छैन’, बैठकमा नेता नेपालको भनाइ थियो ।
उनले एमाले एकताका लागि निर्णायक ढंगले प्रयत्नहरु गनुपर्ने भन्दै विघटित कार्यदलका नेताहरुलाई पनि एकता छिटो टुंगो लगाउन भनेको बताएका थिए ।
‘एकताको कुरा भइरहेको छ । केन्द्रीय कमिटीका कमरेडहरुले व्यक्तिगत लाञ्छना लाग्ने,अभद्र र अमर्यादित ढंगले प्रस्तुत नहुन, अन्तवार्ता नदिन र नबोल्न म तपाईहरुलाई निर्देशन गर्छु’, नेताहरुलाई निर्देशन दिँदै नेता नेपालले भने, ‘कतिपय मान्छेहरुले अनेक ढंगले हामीमाथि गालीगलौज गरिरहेका छन् तर हाम्रो संस्कार त्यो होइन । हुन सक्दैन । हामी निर्णायक र सम्मानजनक एकता भनिरहेका छांै ।’
नेता नेपालको आशय ओलीसँग झुकेर, लत्रेर र अपमानपूर्वक एकता गर्न नसकिने रहेको एक केन्द्रीय सदस्यले रातोपाटीलाई बताए । ‘ओलीसँग झुकेर, लत्रेर र अपमानपुर्वक एकता गर्नुको अर्थ छैन भन्ने नै नेता नेपालको सम्बोधनकोे सार थियो र वास्तविकता पनि त्यही हो’, ती नेताको भनाइ छ ।
माधव समूहका नेता तथा एमाले कार्यदलका संयोजकसमेत रहेका भीम रावलले कार्यदलमा भएको छलफल र १० बुँदे सहमतिबारे बैठकमा विस्तृतमा जानकारी गराएका थिए । रावलले १० बुँदे सहमति नै एकताको आधारबिन्दु हुन सक्ने भन्दै त्यसैका आधारमा अघि बढ्न सकिने दाबीसमेत गरेका थिए ।
बैठकमा धारणा राख्ने अधिकाँश केन्द्रीय सदस्यहरूले पनि सम्मानजनक एकतामा जोड दिएको दिएको केन्द्रीय सदस्य निरज आचार्यले बताए । ‘मिश्रित धारणा आएका छन् । धेरैले सम्मनजनक एकता भन्नुभएको छ भने केहीले अध्यक्ष केपी ओली पक्षले एकलौटी निर्णय गरेकाले आफूहरूले पनि कमिटी निर्माण गरेर जानुपर्छ भन्ने सुझाब दिनुभएको छ’, आचार्यको भनाइ छ ।
एमाले नेताहरुका अनुसार बैठकमा केन्द्रीय सदस्यहरुलाई आफ्नो धारणा राख्न ३ मिनेटको समय दिइएको थियो ।
शुक्रबार सकिएको माधव समूहको बैठकले पार्टी एकतामा जोड दिने निर्णय गरेको छ । यसका लागि केपी ओली पक्षले साउनन २४ गते आइतबार बोलाएको केन्द्रीय कमिटीको बैठक स्थगित गर्नुपर्ने, सदस्यता नवीरकण अभियान रोक्नुपर्ने र वडा तथा गाउँ अधिवेशनका साथै विधान अधिवशेन पनि रोक्नुपर्ने माधव नेपाल पक्षले माग गरेको छ ।
त्यसैगरी बैठकले संसद पुनस्थापना गर्ने सर्वोच्च अदालतको फैसलालाई स्वागत गरेको छ । १० बुँदे सहमतिपछि कार्यदलले एकताको पहल गरिरहेको भन्दै यसवीचमा एकअर्कामाथि गालीगलौचको भाषा प्रयोग नगर्न माधव समूहको बैठकले माग गरेको छ । एकताको पहलका लागि केन्द्रीय कमिटीले स्थायी कमिटीलाई म्यान्न्डेटसमेत दिएको छ । समाचार साभार ratopati.com
मणि र बुध्दिसागार दुवै नेपाल सरकारका उच्च पदस्थ कर्मचारी। भरखरै दुवैले सरकारी कोटामा एकसाथ बिदेश भ्रमण गर्ने अबसर पाए। ठूलो प्लेन चढे। हवाई यात्रा गर्दै डाँडाकाँडा,खोलानाला तथा समुद्री दृष्यको रसपान गरे।
सुन्दरी बिमान परिचारिकाले दिएको मीठा,स्वादिला परिकार खाँदै बिदेशी एअरपोर्टमा झरे। सफा,सुन्दर र भब्य एयरपोट देखेर यस्तो संवाद गर्न थाले,”त्रिभूवन विमानस्थललाई कहिले यस्तो बनाउँने होला है।” “त्यही त प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण भएर पनि मानवनिर्मित फोहोरले कुरुप र प्रदुषित भएको छ हाम्रो राजधानी।” “यहाँ त जतासुकै फोहर फाल्न हुँदैन नि। जरिवाना खाईन्छ”
ट्रान्जिटमा बस्दा बिस्कुट र केक खाएर त्यसको खोल साबधानीपूर्वक डस्बिनमा हाले।”त्यही त बिचार पुर्याउँनु पर्छ।असभ्य भएर नेपालीको बेईज्जत गर्न हुँदैन नि। सरकारले यत्रो खर्च गरेर हामीलाई यहाँ पठाएको। केही सिकेर आफ्नो देशमा गई लागु गर्नु पर्छ।” “अब हामी गएर जनचेतना जगाउँनु पर्छ । सफाई अभियान चलाउनु पर्छ।
स्थानीय सरकार मार्फत दण्ड र पुरस्कारको प्राबधान लागु गराउँनु पर्छ।” “हो गर्नु पर्छ।हामीले नगरे कसले गर्ने? अहिले नगरे कहिले गर्ने? त्यति सानो केपी खनाल भाईले त कति गरिसक्यो हामी पनि लाग्नु पर्छ” “आफू आफूमा सबै सचेत बनेर फोहोर ब्यबस्थापन गरे त फोहोर नै हुदैनथ्यो नि” यस्तै यस्तै बिचार र सम्बाद साट्दै जोस जाँगरका साथ पन्ध्रदिने अबलोकन भ्रमण सके। स्वदेश फर्किए।जब प्लेनबाट झरे र गाडीमा चढ्न लागे।मणिले पिच्च थुक्यो।दुईचारवटा चकलेटका खोल खल्तिमा रहेछन्, वुध्दिसागरले ह्वार्र फ्याँकिदियो।
सभापोखरी १ संखुवासभा
१.
जुनदिन खोलामा, तुइनको साटो पुल भेटिन्छ
गाउँमा निशुल्क अस्पताल र स्कुल भेटिन्छ
त्यही दिन तिमी, ढुङ्गाबाट भगवान् बन्ने छौ
जब आँसुको तलाउमा खुसीको, फूल भेटिन्छ ।
२.
कोही सानोबाट छिर्छन्, कोही ठूलोबाट छिर्छन्
सक्नेजति खोलाबाट ,नसक्ने कुलोबाट छिर्छन्
काइँला दाइ ! मन नदुखाऊ, राजनीतिमा यस्तै हो
कोही ढोकाबाट छिर्छन्, कोही दुलोबाट छिर्छन् ।
३.
जुन दिन मुटुभरि साँचेका, विश्वासहरू उठ्ने छ्न्
त्यसदिन चिहानबाट शहीदका, लासहरू उठ्ने छन्
निर्णय गर्नुअघि मुटुमा देश र छातीमा हात राखेर सोच्नू
अन्याय गर्यौ भने पक्कै तिम्रा, इजलासहरू उठ्ने छन् ।
गमुको पाहुना पोष्ट बिराटनगर